„Są różne tragedie i pokolenia różnie tragiczne”. (T. Jastrun)
Rozwiń myśl poety odwołując się do młodopolskich refleksji i współczesnych doświadczeń.


„Fin de siecle” - schyłek wieku, epoka o wyraĽnie pesymistycznej mentalności, w której dominuje poczucie zagrożenia, strachu przed nieuniknioną katastrofą. Zbliżający się kres wieku zawsze jest Ľródłem niepewności, melancholii. Zazwyczaj właśnie wtedy człowiek uświadamia sobie fakt bezpowrotnego upływu czasu, który skłania do refleksji, która rodzi pytanie o sens egzystencji. Człowiek wraca myślami do przeszłości i minionych wydarzeń, próbując znaleĽć w nich wskazówki na przyszłość, próbuje zlokalizować „miejsce” swojego bytu w otaczającym świecie. Młoda Polska – epoka, trwająca przed stu laty, ale bardzo rzutująca na teraĽniejszość, na mentalność dzisiejszego społeczeństwa. Co stanowi Ľródło tego powiązania? Analogiczne ramy czasowe – żyjemy również na przełomie wieków, przeżyliśmy fin de siecle XX wieku Uczucia, niepokoje i lęki żyjących w modernizmie nie powinny być obce dla współczesnej jednostki.
Każda epoka literacka tworzy swój własny system światopoglądowy, dopasowując jego założenia do aktualnej mentalności społeczeństwa, wydarzeń historycznych. Ludzie końca XIX wieku wykreowali postawę dekadentyzmu, przekonania o nieuchronnej klęsce i katastrofie spowodowanej rozwojem cywilizacji. Stąd tak częste u nich postawy apatii, niechęci, poczucia zagrożenia i kryzysu kultury. Była to choroba końca wieku, kiedy wszystko wydawało się czymś prowizorycznym i mało wiarygodnym: „wszystko sprawia wrażenie prowizorycznego, nic nie wydaje się być godne zaufania ani stałe, stąd powszechny sceptycyzm, stąd uczucie dławiącego strachu przed życiem”(A. Hauser). Szukano odpowiedzi na pytania, które nurtowały ludzi epoki. Mentalność ta miała swe uzasadnienie w filozofii Shopenhauera, który stworzył teoretyczne podstawy dekadentyzmu, twierdząc, że życie ludzkie jest zamkniętym kręgiem marzeń i bólu. Każda próba wydostania się z owego kręgu kończy się klęską, gdyż człowiek starając się sprzeciwić własnemu losowi sam siebie unieszczęśliwia, gdyż i tak nie jest w stanie zmienić swojego przeznaczenia, które jest przesycone bólem. Świadomość przemijalności człowieka, który ginie jak roślina i nie jest nikim wyjątkowym, prowadziła do skrajnego sceptycyzmu i pesymizmu, a nieraz i nihilizmu: „Nie wierzę w nic, nie pragnę niczego na świecie”.
Schopenhaueryzm stał się dla poetów – dekadentów Ľródłem inspiracji poetyckiej, którą dopełniały autopsyjne wydarzenia z życia. Schopenhaueryzm miał ogromny wpływ na jednego z największych przedstawicieli młodopolskich twórców – Kazimierza Przerwy -Tetmajera. Ból egzystencjalny stał się przyczyną braku wiary w sens życia, który z kolei degradował wartość religii, filozofii, ideałów, co deklaruje Tetmajer w „Końcu wieku XIX” – utworze, będącym manifestem modernistycznych nastrojów.: „Idee... ale już lat minęły tysiące, a idee są zawsze tylko ideami.” Pokolenie końca XIX wieku było tak bardzo przeświadczone o tragizmie swojego istnienia, że ułudą wydawał im się optymizm, dorobek wcześniejszych pokoleń, dostrzegali tylko bezskuteczność jakiejkolwiek aktywności czy reakcji na rzeczywistość: „czy mrówka rzucona na szyny może walczyć z pociągiem nadchodzącym w pędzie?”. Postawa, którą przyjęli dekadenci przepełniona była pesymizmem, dokonując negacji wartości, różnych ideologii nie wysuwali w zamian żadnego antidotum przeciwko temu stanu: „Jakaż jest przeciw włóczni złego twoja tarcza, człowiecze z końca wieku – głowę zwiesił niemy”. Rezygnacja i poczucie bezsilności stała się dla dekadentów komfortowym i idealnym argumentem uzasadniającym ich bierność w działaniu. Jako jedyną formę przeciwstawienia się wewnętrznemu bólowi propagowano kult nirwany – stanu bytu i niebytu, zawieszenia miedzy życiem a śmiercią, który przyniósłby oderwanie od życiowych cierpień. Nirwana stała się synonimem dekadenckiej religii: „PrzyjdĽ królestwo Twoje, Nirwano”, jej pragnienie miało wymiar sakralny: „I jedno już tylko pragnienie zostało, Nirwany, w której istność pogrąża się cała” – wyznaje Tetmajer w „Hymnie do Nirwany”. Największe cierpienie dla dekadentów stanowiło samo życie, w którym dostrzegano absurd samego istnienia, człowiek: „swoją dolę klnie tułacząc i swoje losy klnie straszliwie”. Żale i „krzyk duszy” także nie przynosiły odpowiedzi na pytanie o sens życia. Jedyną nadzieję poeci pokładali w swojej twórczości – wierzyli, że poezja, sztuka, którą tworzą wynosi ich ponad przeciętność: „choć życie nasze splunięcia warte – Evviva l’arte”. Ale czy akt kreacji poetów rzeczywiście uwalniał ich od dekadenckich nastrojów? W „Fałszu, zawiści...” Tetmajer wyznaje, że choć zrodzony został do wyższych wartości i tak musi ulec powalony siłą powszechnej miernoty, która zrodziła jego własną niemoc: „Tak płynę ja zrodzony, by słoneczne fale pruć silnym ruchem ręki leżącej na sterze, by wiry i wietrzyce roztrącać zuchwale – Tak płynę i półmartwo na dnie łodzi leżę”.
Czy XIX wieczne poczucie pesymizmu, które urosło u dekadentów do monumentalnych rozmiarów nie było tylko wytworem wyobraĽni? Każdy człowiek w życiu przecież przeżywa momenty kryzysowe, kiedy snuje refleksje o bezsensie swojego istnienia. Cierpienie jest przecież wpisane w scenariusz ludzkiego życia. Gdyby ludzie w każdej epoce tak silnie manifestowali swoje postawy apatii, można byłoby stwierdzić, że wszystkie wieki zdominowane są przez pesymizm. Nastroje, uczucia odczuwane przez neoromantyków nie są niczym nowym. „Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie nie jest mi obce” – wiadomo, że życie człowieka składa się nie tylko ze wzlotów, ale i z upadków. Radość i smutek są emocjami równorzędnymi w egzystencji ludzkiej. Dlatego być może kiedyś nadejdzie epoka, w której społeczeństwo stworzy kult życia i radości. Cierpienia, jakie odczuwali moderniści są czymś naturalnym w ludzkim życiu. Myśl o pokrewieństwie duchowym naszej epoki z epoką Młodej Polski sama się narzuca, zwłaszcza wobec dylematów moralnych, poszukiwania walki ze złem. Schyłkowość, dekadentyzm były tylko jedną z postaw – a ucieczka w narkotyki, sztukę, nirwanę, sztukę przyrodę – to pewne przykłady modnych postaw, które można dziś różnie oceniać.
Portret człowieka końca wieku XIX różni się od wizerunku człowieka wieku końca XX. Na czyją korzyść po doświadczeniach dwóch wojen i koszmaru totalitaryzmu? W każdym razie poeci współcześni też podejmują „tetmajerowski temat”. Wisława Szymborska w wierszu „Schyłek wieku” pisze: „Bóg miał nareszcie uwierzyć w człowieka dobrego i silnego, ale dobry i silny to jeszcze ciągle dwóch ludzi. Jak żyć – spytał mnie w liście ktoś, kogo ja zamierzałam spytać o to samo. Znowu i tak jak zawsze, co widać poniżej, nie ma pytań pilniejszych od pytań naiwnych”. Cierpienie w życiu należy zaakceptować, niezgoda na jego istnienie jest przyczyną narodzin smutku egzystencjalnego, spleenu, który tak bliski był dekadentom. „Do kogo mam się zwrócić z tą całkiem ciemną sprawa Bólu i razem winy W architekturze świata, Jeżeli tutaj nisko Ni tam w górze wysoko, żadna moc nie obali przyczyny i skutku? Nie myśleć, nie wspominać O śmierci, o krzyżu chociaż co dzień umiera Jedyny miłujący, Który bez żadnej potrzeby zgodził się i zezwolił, Żeby co jest istniało Razem z narzędziem tortur” – deklaruje Miłosz w „Wierszu na koniec stulecia”. Jaka jest tarcza współczesnych przeciw włóczni złego? Jak uniknąć wojny z Irakiem, pokonać terroryzm, czy rozwiązać problem bezrobocia? Jaka jest różnica pomiędzy nami a dekadentami? Być może w przeciwieństwie do nich szukamy wyjścia z sytuacji, choć często są to nieefektywne rozwiązania: „Błądzić rzeczą ludzką”, brzmi słynne powiedzenie. Pokolenie neoromantyków nie było wcale tragiczniejsze od dzisiejszego – człowiek dzisiaj ma nowe problemy, z którymi musi się borykać, a które nieznane były przed stu laty. Człowiek zawsze postawiony jest wobec trudnych wyborów wartości: pieniądze, wygodna życie, sława, nauka, powołanie? Już nie: walka czy praca, ale np. idealizm czy materializm, wyścig szczurów, czy ideały młodości. Tragizmem jest przesycone każde ludzkie życie.