„Szewcy” Stanisława Ignacego Witkiewicza

Pierwszego przewrotu dokonuje prokurator Robert Scurvy przy pomocy faszystowskiej bojówki Dziarskich Chłopców Gnębona Puczymordy. Szewcy zostają osadzeni w więzieniu. Po przewrocie faszystowskim następują kolejne bunty i przewroty. Zaczyna się od komunistycznej rebelii Szewców, którym udaje się uciec z więzienia pod przywódctwem Sajetana. Sajetan zostaje jednak pozbawiony władzy i zamordowany (widać tu bardzo wyraźną analogię do sytuacji w Związku Radzieckim – czystki lat dwudziestych i trzydziestych spowodowały wymordowanie starych, „prawdziwych” komunistów, którzy przeprowadzili Rewolucję Październikową).

Następnie po władzę usiłuje sięgnąć anarchistyczny Hiper-Robociarz, który gardzi nawet Czeladnikami będącymi dla niego pseudorewolucjonistami i fałszywymi tchórzami.

Ostatnie zdanie należy jednak do dwóch tajemniczych towarzyszy: X i Abramowskiego. Prezentują oni ostateczny totalitaryzm, całkowitą uniformizację i absolutną, bezwzględną władzę. Są to ludzie pozbawieni uczuć, zapowiadają sztuczny, zmechanizowany świat, w którym nie będzie miejsca dla człowieka jako autonomicznej jednostki.

Dla Witkiewicz towarzysze X i Abramowski byli właśnie ucieleśnieniem ostatecznej katastrofy, jaka czeka świat pozbawiony sił napędzających cywilizację: religii, filozofii, sztuki.

Najsmutniejszym wnioskiem jest fakt, że według Witkiewicza, dla takiego rozwoju wydarzeń nie ma alternatywy. Odpowiedzią na rewolucję może być tylko kolejna rewolucja.

Świat dramatu jest światem, który zmierza do nieuchronnej katastrofy. Degradacji ulegają wszystkie uczucia, bohaterowie mają zniekształconą, okaleczoną psychikę, zachowują się jak obłąkani. Nie ma tu miejsca nawet na miłość. Uczucie prokuratora do księżnej jest jedynie perwersyjnym pożądaniem, prawdziwa miłość zanika, gubi się. Bohaterowie zaczynają mówić dziwnym językiem, miesza się w nim patos z wulgarnością, styl wysoki z nadętą grafomanią.

Wnioski, jakie wynikają z lektury „Szewców”, są bardzo trafną oceną świata dwudziestego wieku.

Witkiewicz uważa, że z rewolucji największa korzyść odnoszą zupełnie inni ludzie niż ci, którzy ją przeprowadzali.

Witkiewicz ukazuje bardzo ważną prawdę historyczną: każda rewolucja pożera własne dzieci. Jako przykład mogą służyć tu dzieje Sajetana Tempe, który po obaleniu faszyzmu i wprowadzeniu komunizmu sam zostaje zabity.

Najboleśniejszą prawda zawartą w „Szewcach” jest przeswiadczenie, że ludzie, którzy zdobyli władzę, niezależnie od głoszonych programów, staną sie wkrótce tacy sami jak ci, którym tą władzę wcześniej odebrali. Każdy władca więc musi stać sie tyranem i ciemiężycielem narodu, nad którym sprawuje władzę.

Świat według Witkiewicza

Stanisław Ignacy Witkiewicz stworzył własną teorię sztuki, teorię Czystej Formy. Wyszedł on z przekonania, że świat ogarnia wielki kryzys. Zanikają: religia, filozofia i sztuka, czyli wartości, które od wieków stanowiły o postępie cywilizacyjnym. Ludzkość staje w obliczu katastrofy. Świat zmierza do uniformizacji (ujednolicenia wszystkich ludzi), odebrania jednostce prawa wyboru, głosu, niezależności i intymności.